Beograd

U želji da otkrijemo koji deo glavnog grada pruža svojim stanovnicima najoptimalnije uslove za kvalitetan, zdrav, ispunjen i dobro organizovan život - posebno sa aspekta ekologije, zdravstva, kulture, sporta, obrazovanja…- posetili smo trinaest beogradskih opština. Sada, kada je akcija privedena kraju, podsetimo se gde smo sve bili i šta smo videli…

"Nebo je nad Beogradom prostrano i visoko, promenljivo a uvek lepo; i za zimskih vedrina sa njihovom studenom raskoši; i za letnjih oluja kada se celo pretvori u jedan jedini tmurni oblak koji, gonjen ludim vetrom, nosi kišu pomešanu s prašinom panonske ravnice; i u proleće kad izgleda da cvate i ono, uporedo sa zemljom; i u jesen kad oteža od jesenjih zvezda u rojevima. Uvek lepo i bogato, kao naknada ovoj čudnoj varoši za sve ono čega u njoj nema i uteha zbog svega što ne bi trebalo da bude".

Lična karta Beograda Prema popisu stanovništva iz 2002. godine, na široj teritoriji Beograda živi 1.576.124 stalna stanovnika, a na užoj 1.273.651 stanovnik. Kako su ovi podaci već zastareli, ali jedini još uvek zvanično važeći procenjuje se da broj stanovnika naše prestonice premašuje navedene cifre. Najveća opština po broju stanovnika je Novi Beograd, a najmanja je Sopot. Područje Grada Beograda zauzima površinu od 322.268 ha (uže gradsko područje 35.996 ha) i administrativno je podeljeno na 17 opština - 10 gradskih (Čukarica, Voždovac, Vračar, Novi Beograd, Palilula, Rakovica, Savski venac, Stari grad, Zemun, Zvezdara) i 7 prigradskih (Barajevo, Grocka, Lazarevac, Obrenovac, Mladenovac, Sopot, Surčin). Najveća beogradska opština je Palilula (44.661 ha), a najmanja Vračar (292 ha). Beograd se inače nalazi na 44049'14" severne geografske širine i 20027'44" istočne geografske dužine, njegova nadmorska visina je 116,75 m. Najviša kota Beograda na užem gradskom području je na Torlaku (Voždovac), crkva Svete Trojice 303,1 m, dok najnižu kotu ima Ada Huja 70,15 m. Najvišu kotu na širem gradskom području ima planina Kosmaj (Mladenovac) sa 628 m. Okolinu Beograda čine dve različite prirodne celine: Panonska nizija pod pšenicom i kukuruzom, severno, i Šumadija, pod voćnjacima i vinogradima, južno od Save i Dunava. U šumadijskom pobrđu izdvajaju se Kosmaj (628 m) i Avala (511 m). Teren se od juga, postepeno, spušta prema severu u vidu prostranih zaravni, raščlanjenih dolinama potoka i rečica. Južno od Save i Dunava, grad se prostire preko mnogih brda (Banovo, Lekino, Topčidersko, Kanarevo, Julino, Petlovo brdo, Zvezdara, Vračar, Dedinje). Severno od Save i Dunava su aluvijalne ravni i lesna zaravan, koje su odvojene strmim odsekom. Na levoj obali Save, ispod lesne zaravni (Bežanijska kosa), je Novi Beograd, a na desnoj obali Dunava, ispod lesnog platoa, je Zemun. Područjem Beograda, Dunav protiče u dužini od 60 km od Starih Banovaca do Grocke, a Sava u dužini od 30 km, uzvodno od Obrenovca do ušća. Dužina rečnih obala Beograda je 200 km. Na tom području se nalazi 16 rečnih ostrva, od kojih su najpoznatija: Ada Ciganlija, Veliko ratno ostrvo i Gročanska ada. Beograd ima i mnogobrojne šume, od kojih su najbolje očuvane na Kosmaju, Avali, Trešnji, Lipovička, Topčider, Obrenovački zabran i šuma Bojčin. Klima Beograda je umereno kontinentalna. Jesen je duža od proleća, sa dužim sunčanim i toplim periodima - miholjsko leto. Prosečna godišnja temperatura vazduha je 11,70C. Karakteristika beogradske klime je i košava, jugoistočni i istočni vetar, koji donosi vedro i suvo vreme i koja je najveći prečišćavač vazduha Beograda. Srednji atmosferski pritisak je 1001 mb, a srednja relativna vlažnost vazduha je 69,5%. Zdravstvo, kultura, obrazovanje, sport … U Beogradu se nalazi 59 zdravstvenih ustanova i to: 16 domova zdravlja, četiri kliničko-bolnička centra, tri specijalne bolnice, pet klinika, jedan klinički centar, 26 zavoda i instituta, tri zavoda za zaštitu zdravlja. Stacionarne zdravstvene ustanove raspolažu sa ukupno nešto više od 12.000 postelja. Već tri decenije u Beogradu se organizovano prati stanje životne sredine. Svake godine pripremaju se pojedinačni programi za kontrolu kvaliteta vazduha, vode za piće i javnih česama, površinskih voda. Ispituje se i nivo radioaktivnosti, zagađenosti zemljišta i komunalne buke. U Beogradu se godišnje održi više od 11.000 pozorišnih predstava, izložbi, koncerata, performansa, a Grad je osnivač 36 ustanova kulture (11 pozorišta) i pokrovitelj 11 manifestacija od kojih su najpoznatije FEST, BITEF, BEMUS, BELEF, Oktobarski salon, Radost Evrope… Kao univerzitetski centar, Beograd ima dva državna univerziteta i nekoliko privatnih. U njemu je i 280 osnovnih i srednjih škola: 162 redovne osnovne škole, 14 specijalnih, 15 umetničkih i četiri škole za osnovno obrazovanje odraslih, zatim 51 srednja stručna škola, 21 gimnazija, osam srednjih umetničkih i pet specijalnih srednjih škola. Gotovo svi sportovi i svi nivoi takmičenja zastupljeni su u srpskoj prestonici, a hiljadu sportskih objekata pokrivaju čitavu njegovu teritoriju.

Ima li lepšeg uvoda za priču o našem glavnom gradu i njegovim urbanim celinama od ovih Andrićevih reči, koje se nalaze i na zvaničnom sajtu prestonice. Tragom Vivine akcije "Biramo najzdraviji grad u Srbiji" u okviru koje smo kao posebnu "takmičarsku grupu" izdvojili beogradske opštine - posetili smo 13 od ukupno 17 lokalnih samouprava koje čine velegradski milje Beograda tako bogatim, zanimljivim, različitim. Velike su razlike između centralnih gradskih zona, koje muku muče sa zagađenjem, bukom, saobraćajnom gužvom i nedostatkom čistog vazduha, i onih prigradskih i seoskih, koje su okružene zelenilom, ali nemaju kako valja rešen vodovod, kanalizaciju, puteve, telekomunikacije. Zajednički imenitelj ipak postoji: i jednima i drugima najčešći problem predstavljaju divlje deponije, koje niču preko noći, a komunalne službe i savesni građani se dovijaju, kako znaju i umeju, da ih otklone.
Ne želeći da dajemo subjektivnu ocenu onoga što smo videli, da bilo koga promovišemo ili kritikujemo i tako prejudiciramo odluku žirija, u ovoj retrospektivi ćemo se osvrnuti na neke opšte utiske, zajedničke probleme i pravce razvoja, kao i na specifičnosti određenih opština, koje ih ne čine "boljim" ili "gorim" u odnosu na druge, već jednostavno - drugačijim. Predstavićemo ih redosledom, kako smo ih i posećivali.
Vračar - Teritorijalno najmanja (samo 292 ha) ova opština ima najstarije stanovništvo i najmlađe rukovodstvo koje se iz sve snage trudi da sačuva zdravu životnu sredinu, koliko je to moguće, imajući u vidu sve ostale faktore: manjak zelenih površina, višak automobila, buke, zagađenja. Na jednom od vračarskih krovova biće postavljena prva solarna elektrana kod nas, niklo je i prvo ekološko obdanište, organizuju se akcije za najlepše dvorište, balkon, prozore, čini se mnogo da se od asfalta otme svaki kutak i preuredi u oazu kiseonika i zelenila.
Zvezdara - Opština koja je ime dobila po Astronomskoj opservatoriji, jedinstvenoj u ovom delu Balkana. Od 32 km2 površine na kojoj se prostire, čak 100 hektara je pod Zvezdarskom šumom, gde je vazduh, tvrde, kao na planini, a mikroklima izvanredna za život. Zvezdara ima i najdužu ulicu u Srbiji, Bulevar kralja Aleksandra, koja je prava meka za kupce jeftine robe, i sav otpad koji prati prodaju sa tezgi.
Novi Beograd - Grad budućnosti, najveće gradilište, najviše solitera (200) najviše stanovnika: blizu 300.000! Ponikao na pesku pre više od šest decenija, najpre je bio "spavaonica", danas deo grada u koji se najviše ulaže, pa otuda su u njemu svoje sedište smestile gotovo sve veće kompanije, banke, trgovački lanci. Otuda ovde i najviše prosečne plate u Srbiji, a stopa nezaposlenosti tek za jedan odsto iznad evropske! Zemlja oteta od peska, postaje uređena oaza za život po meri čoveka.
Palilula - Teritorijalno najveća beogradska opština, sa perspektivom vrlo intenzivnog razvoja naselja na levoj obali Dunava (Borča, Ovča, Krnjača..), gde je trenutno i ekološka situacija najteža. Upućeni najavljuju da će tamo narasti "treći Beograd", a sa očekivanom izgradnjom novog mosta od Borče do Zemuna ova prognoza zvuči realno. Za razliku od ovih pridunavskih naselja centar Palilule, pogotovo deo oko Tašmajdana i crkve Sv. Marka pravi je primer uređene urbane celine.
Stari grad - Jezgro prestonice, centar većine najvažnijih dešavanja, turističkih poseta, kulturnih manifestacija. Ovde je skoncentrisano najviše znamenitosti, trgova, kafića, restorana, muzeja, zaštićenih građevina. Odavde je Beograd krenuo da se širi i razvija. To je i prednost i mana Starog grada, koji žarko želi da reši i svoj deo priobalja i na najlepši mogući način iskoristi svoj fantastičan položaj na ušću dveju reka.
Savski venac - Administrativni, diplomatski i medicinski centar prestonice. Ovde je najviše ministarstava, ambasada, i čak 80 odsto zdravstvenih kapaciteta Beograd, uključujući Klinički centar Srbije i brojne institute i bolnice. Saobraćajno izuzetno opterećen, sa nekim od najprometnijih ulica i petlji, Savski venac ulaže najviše u socijalnu politiku, ali i održive izvore energije - imaće prvu geotermalnu pumpu. Najviše dece rodi se upravo u ovoj opštini, jer tu su tri najveća gradska porodilišta!
Čukarica - Sa svojom Adom, Košutnjakom i ostalim atraktivnim lokacijama (Hipodrom, ski-staza) kao stvorena je za sport i rekreaciju. Tu je i Makiš, mesto odakle Beograđani dobijaju vodu za piće, a manje je poznato da se na ovoj opštini nalazi i jedno od ukupne pet kraških jezera u Srbiji - Rakina bara, koju treba očuvati. Veliki problem ove opštine - azbestno naselje - konačno je rešen i stanari su smešteni u "zdrave" stanove.
Zemun - Grad sa tradicijom, atmosferom, istorijom. Pripada Beogradu, ali je ostao svoj, multietnički, multiverski, multikulturalan. Zemunci obožavaju svoj grad i svoj deo dunavske obale, planiraju da na Keju posade hiljadu ruža, da obnove Kulu i čitav Gardoš, Veliki trg uskoro će umesto klasične dobiti pijacu sa mobilnim tezgama. Planira se i nova veća marina i (konačno) sređivanje Lida. U njemu je i jedina beogradska opera, Madlenianum.
Rakovica - Nekada poznata kao "radnička" danas je ova opština prava zelena oaza, u kojoj nema velikih zagađivača, jer je industrija ovde zamrla, ali ima velikih pošumljenih oblasti i uređenih parkova.. Velika pažnja posvećuje se najmlađima, njihovoj bezbednosti, ali i razvoju informatike na svim nivoima.
Surčin - Najmlađa beogradska opština, takoreći još u povoju. Razvoj turizma je jedan od prioriteta, jer ima divnih predela netaknute prirode, kao što je ribnjak u Bečmenu. Opština ulaže u poljoprivredu i podstiče uzgoj svinja mangulica, kao i proizvodnju povrća u plastenicima. Uskoro će Surčin dobiti i pozorište.
Voždovac - Već dve godine ima eko-patrolu koja interveniše tamo gde je to najpreče, pre svega u otklanjanju divljih deponija. Obuhvata i gradsku i prigradsku zonu i brojna podavalska sela. Na Avali se od nedavno ponovo uzdiže toranj, a Voždovčani planiraju i rekonstrukciju nekad kultnog bioskopa Voždovac.
Grocka - "Srpska Kalifornija" poznata po kvalitetnom voću i povrću, utočište brojnih Beograđana koji su ovde, na obali Dunava podigli svoje vikendice. Odlikuje je divna priroda i plodna zemlja, a uskoro će, kako smo čuli, dobiti marinu i akvapark. Samo da ima bolje puteve i infrastrukturu, bilo bi i više turista, posebno što je tu i važno arheološko nalazište - Vinča.
Sopot - Po broju stanovnika najmanja opština, ali vrlo aktivna na svim poljima. Ovde je davno pre drugih, podstican razvoj privatnog preduzetništva, na kojem danas i počiva privreda ovog kraja. Od filmskog festivala skromnih ambicija, uspeli su da naprave pravi "holivudski" spektakl, ali nedostatak turističkih kapaciteta otežava smeštaj brojnih gostiju, kojih bi, da imaju gde da prenoće bilo i mnogo više.
Ovo je samo kratka skica Beograda, kakav smo, realizujući akciju "Biramo najzdraviji grad u Srbiji" (i najzdraviju opštinu u Beogradu) imali prilike da upoznamo i da predstavimo našim čitaocima, uvek sa željom da promovišimo ono što je pozitivno, dobro, kvalitetno, ceneći napore lokalne vlasti, ali i samih građana da urede svoj deo grada i učine ga mestom što lepšim za život, za stvaranje porodice i podizanje dece.